İstanbul Medeniyet Üniversitesi’nde, İMÜ Sürdürülebilirlik Topluğu tarafından düzenlenen ve ÜNİDES “Çevre ve İklim” özel çağrısı kapsamında desteklenen “COP Kampüste: Gençliğin Yeşil Bölgesi” projesi bünyesinde “İklim Dirençli Kentler Paneli” gerçekleştirildi. İklim krizinin kentler üzerindeki etkilerinin farklı disiplinlerin perspektifinden değerlendirildiği panelde; İMÜ Şehir ve Bölge Planlama Bölümü’nden bölüm başkanı Prof.Dr. Yıldız AKSOY, Arş.Gör. Ayça ÇELİKBİLEK ile Mimarlık Bölümü’nden Arş.Gör. Furkan ERUÇAR konuşmacı olarak yer aldı. Panelde kentsel yeşil alanların iklim dirençliliği ve halk sağlığı üzerindeki etkileri, iklim adaleti ve kapsayıcı planlama yaklaşımları ile iklim krizine karşı akıllı ve dirençli yapıların önemi ele alındı.
Panelde ilk olarak Prof. Dr. Yıldız AKSOY, “İstanbul’da Yeşil Alan Yetersizliği, Halk Sağlığı ve Yaşam Kalitesi” başlıklı sunumunu gerçekleştirdi. Türkiye’den ve dünyadan örnekler üzerinden kişi başına düşen yeşil alan miktarlarına ilişkin standartları değerlendiren AKSOY İstanbul’un ilçelerini aktif yeşil alan miktarları bakımından karşılaştırdı. İstanbul Büyükşehir Belediyesi’nin 2024 Yeşil Alan Envanteri Raporu’nda yer alan verilere göre İstanbul genelinde kişi başına düşen aktif yeşil alan miktarının 5,2 m² olduğunu belirten AKSOY; bu miktarın Şile’de 25,17 m² iken Bağcılar’da 0,65 m² düzeyinde kaldığını gösterdi. Bu karşılaştırma üzerinden yeşil alanların toplam miktarının yanı sıra kent içindeki dağılımının ve farklı mahallelerde yaşayanların bu alanlara erişim olanaklarının da önemine dikkat çekti.
AKSOY, yönetmeliklerde yeşil alanların kişi başına düşen metrekareler ve aktif/pasif ayrımı ile alınsa da yeşil alanların yalnızca büyüklükleri üzerinden değerlendirilmemesi, kimler tarafından ve hangi koşullarda kullanılabildiğinin de dikkate alınması gerektiğini vurguladı. İnsan ölçeğinde yeşil cadde tasarımına ilişkin örnekler üzerinden ağaçlandırma ve gölgelendirmenin gölge sağlama, yüzey sıcaklığını düşürme, hava kalitesini iyileştirme, karbon tutma ve yürümeyi teşvik etme gibi işlevlerine değindi. Yeşil alanların doğru tasarlanmasının mikroklima, halk sağlığı, sokak güvenliği ve yaya hareketliliği açısından taşıdığı önemi belirten AKSOY, kentlerde yaşam kalitesinin yalnızca bina üretmekle değil, insanların yürüyebileceği serin, sağlıklı ve güvenli sokaklar oluşturmakla da yakından ilişkili olduğunu ifade etti.
Ardından Arş. Gör. Ayça ÇELİKBİLEK, “İklim Adaleti ve Kapsayıcılık Kesişiminde Planlamanın Rolü” başlıklı sunumunda, iklim krizinin etkilerinin toplumsal ve mekânsal eşitsizlikler nedeniyle farklı gruplar üzerinde farklı sonuçlar doğurduğuna dikkat çekti. İklim adaletini dağıtımsal adalet, usule ilişkin adalet ve tanınma adaleti boyutlarıyla ele alan ÇELİKBİLEK; iklim risklerinden korunma olanaklarının, karar alma süreçlerine katılımın ve farklı toplumsal grupların ihtiyaçlarının planlama politikalarına yansımasının önemini vurguladı.
Sunumda iklim adaleti, Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları ile ilişkilendirilerek özellikle SKA 1 (Yoksulluğa Son), SKA 5 (Toplumsal Cinsiyet Eşitliği), SKA 10 (Eşitsizliklerin Azaltılması), SKA 11 (Sürdürülebilir Şehirler ve Topluluklar), SKA 13 (İklim Eylemi), SKA 14 (Sudaki Yaşam), SKA 15 (Karasal Yaşam) ve SKA 17 (Amaçlar için Ortaklıklar) çerçevesinde değerlendirildi. İklim eyleminin yalnızca emisyonların azaltılması ve iklim risklerine uyum sağlanmasıyla sınırlı olmadığı; bu süreçte kırılgan grupların ihtiyaçlarının tanınması, karar alma mekanizmalarına katılımlarının sağlanması ve iklim politikalarının herkes için erişilebilir olması gerektiği ifade edildi. SDG 2030 Gündemi’nin “Kimseyi Arkada Bırakmamak” mottosunun da bu hedefi desteklediği ifade edildi.
ÇELİKBİLEK, bu kuramsal çerçeveyi Türkiye’deki büyükşehir belediyelerinin iklim eylem planları üzerine yürüttkleri araştırmanın bulgularıyla somutlaştırdı. Büyükşehir belediyelerinin iklim eylem planı belgelerini engellilik perspektifinden değerlendiren araştırmada, engelli bireylerin planlarda ne ölçüde görünür olduğu, iklim değişikliğinin etkileri ve uyum politikaları kapsamında özgün ihtiyaçlarının dikkate alınıp alınmadığı ve planlanan faaliyetlerde kapsayıcılığa ne ölçüde yer verildiği üzerinde duruldu. Sunumda, engellilik konusunun politika belgelerinde yalnızca anılmasının yeterli olmadığı; engelli bireylerin karşılaştığı risklerin tanımlanması, ihtiyaçlarının politika ve uygulamalara yansıtılması ve karar süreçlerine katılımlarının desteklenmesi gerektiği vurgulandı. Savunucu planlama, kapsayıcı planlama ve adil kent kuramlarıyla ilişkilendirilen bu değerlendirme, iklim politikalarının kapsayıcılığının yalnızca hedeflerle değil, somut uygulamalar ve katılım mekanizmalarıyla da ele alınması gerektiğini ortaya koydu.
Panelin son konuşmacısı Arş. Gör. Furkan ERUÇAR, “İklim Krizine Karşı Akıllı ve Dirençli Yapılar” başlıklı sunumunda, yapı sektörünün iklim değişikliğiyle mücadeledeki rolünü ve binaların değişen iklim koşullarına uyum kapasitesini değerlendirdi. Aşırı sıcaklar, kentsel ısı adası etkisi, taşkınlar, su stresi ve aşırı hava olaylarının yapılı çevre üzerindeki etkilerine değinen ERUÇAR; iklim değişikliğinin etkilerini azaltma ve bu etkilere uyum sağlama yaklaşımlarının birlikte ele alınması gerektiğini belirtti.
Sunumda pasif tasarım çözümleri, doğal havalandırma, güneş kontrolü, gölgeleme, yeşil altyapı ve yağmur suyu yönetimi gibi uygulamaların yanı sıra sensörler ve otomasyon sistemleriyle desteklenen akıllı bina teknolojileri ele alındı. Akıllı yapıların her koşulda dirençli kabul edilemeyeceğine dikkat çeken ERUÇAR, özellikle enerji kesintisi gibi durumlarda yapıların işlevlerini sürdürebilmesi için pasif tasarım stratejilerinin ve alternatif çözümlerin önemini vurguladı. Singapur’daki BCA Academy Zero Energy Building ve Rotterdam’daki Floating Office örnekleri üzerinden iklim duyarlı yapı tasarımına ilişkin uluslararası uygulamaları paylaştı. Ayrıca yapıların yaşam döngüsü boyunca malzeme seçimi, dayanıklılık, bakım, onarım ve yeniden kullanım süreçlerinin sürdürülebilirlik açısından önemine değindi.
Panelde ele alınan konular, oluşturulmasının yalnızca yeşil alan miktarını artırmak, teknolojik çözümler geliştirmek veya yapıların fiziksel dayanıklılığını güçlendirmekle sınırlı olmadığını ortaya koydu. Yeşil alanların kent içinde adil dağılımı, kamusal mekânların herkes tarafından erişilebilir ve kullanılabilir olması, yapıların iklim risklerine karşı güvenli hâle getirilmesi ve kırılgan grupların planlama süreçlerine dâhil edilmesi birbirini tamamlayan unsurlar olarak değerlendirildi.
Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Amaçları doğrultusunda farklı hedeflerle ilişkilenen panel, iklim eyleminin çevresel, sosyal ve mekânsal boyutlarının birlikte ele alınmasının önemine dikkat çekti. İklim dirençliliğinin yalnızca kentlerin fiziksel altyapısının dayanıklılığıyla değil, kentte yaşayan herkesin iklim risklerinden korunabilmesi, güvenli ve sağlıklı mekânlara erişebilmesi ve karar süreçlerinde yer alabilmesiyle mümkün olduğu vurgulandı.
“Kimseyi geride bırakmama” ilkesi çerçevesinde gerçekleştirilen panel, sürdürülebilir ve dirençli kentlerin ancak sosyal adalet, mekânsal eşitlik ve kapsayıcılığı birlikte gözeten planlama yaklaşımlarıyla oluşturulabileceğine ilişkin disiplinler arası bir değerlendirme zemini sundu.
