İstanbul Medeniyet Üniversitesi Sürdürülebilirlik Ofisi tarafından İMÜ Sürdürülebilirlik Topluluğu iş birliği ile yürütülen “RePlay: Atıktan Oyuncağa” sosyal sorumluluk projesi, çevresel sürdürülebilirlik ile sosyal faydayı aynı potada buluşturarak dikkat çeken bir dönüşüm hikâyesine imza attı. Projenin ilk altı haftasını içeren İMÜ Sürdürülebilirlik Topluluğu’nun yürütücülüğünü üstlendiği etabı, T.C. Gençlik ve Spor Bakanlığı ÜNİDES programı kapsamında sağlanan hibe ile desteklenirken, projenin pet dönüşüm süreçleri ise; TylmanDesign tarafından desteklendi. Proje kapsamında hastanelerden ve kampüs alanlarından toplanan plastik atıklar, döngüsel ekonomi prensipleri ile üniversite ve lise öğrencilerinin tasarladığı 10 farklı oyuncak tasarımına dönüştürüldü. Projenin sonuç ürünü olarak 75 adet oyuncak üretilirken, sağlanan dönüşümle 200gr. sera gazı salımının önüne geçildi.
Döngüsel ekonomi yaklaşımını merkeze alan proje, yalnızca plastik atıkların geri kazanımını değil; gençlerin sürdürülebilir üretim teknolojileriyle tanışmasını, sağlık çalışanlarında sıfır atık farkındalığının artırılmasını ve dezavantajlı çocuklara sosyal destek sağlanmasını da hedefledi. RePlay, atıkları yalnızca bertaraf edilmesi gereken materyaller olarak değil; yeniden değerlendirilebilecek ekonomik ve sosyal değere sahip hammaddeler olarak ele alan yenilikçi bir model ortaya koydu.
Hastanelerden Kampüse Uzanan Dönüşüm Süreci
Projenin çıkış noktasını, hastanelerde ortaya çıkan bazı plastik atıkların geri dönüştürülebilir özellikte olmasına rağmen tıbbi atıklarla birlikte bertaraf edilmesi oluşturdu. Özellikle serum ve flakon kapakları gibi teknik olarak geri ve ileri dönüşüme uygun plastiklerin çoğu zaman doğrudan tıbbi atık kutularına atıldığı, bu durumun hem ekonomik kayba hem de gereksiz karbon salımına neden olduğu tespit edildi.
Bu sorundan hareketle geliştirilen RePlay projesi kapsamında; Göztepe Prof. Dr. Süleyman Yalçın Şehir Hastanesi, Ümraniye Eğitim ve Araştırma Hastanesi ve Amerikan Hastanesi sağlık personelleri tarafından plastik flakon kapakları ayrı olarak toplandı. Toplama sürecinden önce sağlık çalışanlarına plastik malzemelerin yapısı, geri dönüştürülebilir özellikleri ve doğru atık ayrıştırmanın önemi hakkında bilgilendirmeler yapıldı. Böylece proje yalnızca atık toplama değil, aynı zamanda sağlık sektöründe çevre eğitimi verilmesi ve farkındalık geliştirilmesi işlevi de üstlendi.
Toplanan kapaklar proje atölyelerinde metal parçalarından ayrıldı, dezenfekte edildi, yıkandı ve yeniden kullanım için hazır hale getirildi. Kampüs alanlarında toplanan PET şişeler ise özel geri dönüşüm ekipmanları kullanılarak filament üretiminde değerlendirildi. Üretilen tüm oyuncak parçaları, kampüs içindeki atık PET şişelerin geri dönüştürülmesiyle elde edilen filamentler kullanılarak 3 boyutlu yazıcılarda basıldı. Ek malzeme olarak yalnızca kağıt kullanıldı. Oyuncak tasarımlarının tamamında hastanelerden toplanan flakon kapakları değerlendirildi.
Gençler Geri Dönüşüm Teknolojileriyle Tanıştı
RePlay projesi, çevresel faydanın yanı sıra eğitim ve hayat boyu öğrenme alanında da önemli kazanımlar sundu. Proje süresince lise ve üniversite öğrencileri; geri ve ileri dönüşüm yöntemleri, 3 boyutlu baskı teknolojileri, bilgisayar destekli tasarım (CAD), ürün geliştirme ve görsel tasarım süreçlerini uygulamalı olarak deneyimledi.
Proje kapsamında İMÜ Sürdürülebilirlik Ofisi akademisyenleri tarafından, öğrencilere yönelik çeşitli teknik eğitimler düzenlendi. Eğitim programı kapsamında:
- 16 Şubat 2026 tarihinde Ar.Gör. Ayça ÇELİKBİLEK tarafından “Plastik Atık Yönetimi ve Döngüsel Ekonomi” eğitimi,
- 25 Şubat 2026 tarihinde Ar.Gör. Furkan ERUÇAR tarafından “PetMachine ile PET Malzemesinin Geri Dönüştürülmesi” eğitimi,
- 04 Mart 2026 tarihinde ise Ar.Gör. Ayça ÇELİKBİLEK tarafından “Temel Tasarım İlkeleri ve Canva ile Görsel Tasarımı” eğitimi verildi.
Bu eğitimlerle öğrencilerin yalnızca teknik bilgi edinmesi değil; aynı zamanda sürdürülebilir üretim, tasarım odaklı düşünme, çevre bilinci ve yaratıcı problem çözme alanlarında da yetkinlik kazanması hedeflendi ve katılımcılara yeşil iş becerileri kazandırıldı.
Beceri kazanımına odaklanan proje boyunca her hafta farklı amaçlara hizmet eden uygulamalı atölyeler gerçekleştirildi. Toplam 10 haftalık süreçte 3 eğitim ve 45 uygulama atölyesi düzenlenirken, etkinliklere toplam 336 katılım sağlandı.
Gerçekleştirilen atölyeler arasında:
- PET şişelerin geri dönüştürülerek filament üretildiği “PET to Filament Atölyeleri”,
- Katılımcıların kendi oyunlarına dair materyalleri ve oyun kurallarını geliştirdiği “Atıktan Oyuncağa Tasarım Atölyeleri”,
- Hastanelerden toplanan flakon kapaklarının dezenfekte edildiği ve dönüşüme hazır hale getirildiği “Flakon Kapak Dönüşüm Atölyeleri”,
- Tasarlanan oyunların deneme baskılarının alındığı ve prototip testlerinin yapıldığı “Oyuncak Prototip Üretimi Atölyeleri”
yer aldı.
Atölyelerde katılımcılar yalnızca oyuncak üretmedi; aynı zamanda oyun kurallarını, görsel tasarımları ve kural kitapçıklarını da kendileri geliştirdi; böylece üretim sürecinin her aşamasına dahil olarak disiplinlerarası bir deneyim yaşadı.
RePlay projesi sonunda toplam 10 farklı oyuncak ve oyun tasarımı geliştirildi. Oyuncak tasarımları aynı zamanda eğitsel içerikler barındıracak şekilde zenginleştirildi. Çocukların motor becerilerini, problem çözme yetilerini ve yaratıcı düşünme süreçlerini destekleyen oyunlar; sürdürülebilirlik mesajlarını da içerecek şekilde tasarlandı. Her oyunun kılavuzuna oyunun hangi malzemelerin dönüşümü ile üretildiği, kim tarafından tasarlandığı bilgileri eklendi. Üretilen oyuncak sayısı ise; 75’in üzerine çıktı. Bu oyunların tasarım ve üretim süreçleri lise ve üniversite öğrencileri tarafından yapılırken, İMÜ Sürdürülebilirlik Ofisi akademisyenleri tarafından desteklendi.
Proje kapsamında üretilen oyuncaklar Sürdürülebilirlik Ofisi’ni ziyaret eden çocuklara ve çevre festivallerinde üniversitemiz standını ziyaret eden çocuklara hediye edildi ve çocukların erken yaşta çevre bilinci kazanması amaçlandı.
7,5 Kilogram Plastik Yeniden Değerlendirildi
Üniversitemizin sıfır atık politikalarına doğrudan katkı sağlayan RePlay projesi, çevresel çıktılarıyla da dikkat çekti. Proje süresince 3,5kg PET şişe geri dönüştürülürken, 4kg plastik flakon kapağı ileri dönüştürüldü. Atölye çalışmaları ile toplamda 7,5kg plastik yeniden üretim sürecine kazandırıldı. Bu dönüşüm sayesinde yaklaşık 200 gram sera gazı salımının önüne geçilirken, 43.275 kWh enerji tasarrufu sağlandı ve 0.122 varil petrol kullanımı engellendi.
Sürdürülebilirlik Ofisi’nin kurduğu yerinde dönüşüm modeli sayesinde atıkların taşınmasından kaynaklanabilecek karbon salımlarının azaltılması da projenin önemli çevresel kazanımları arasında yer aldı.
“RePlay: Atıktan Oyuncağa” projesi, çevresel sürdürülebilirliği sosyal faydayla birleştiren bütüncül yapısıyla örnek bir sosyal sorumluluk modeli ortaya koydu. Proje; atık yönetimi, döngüsel ekonomi, yeşil beceri eğitimi, gönüllülük, çocuk refahı ve sürdürülebilir üretim başlıklarını aynı çatı altında buluşturdu.
Üniversitemiz öğrencilerinin aktif üretici rol üstlendiği proje sayesinde gençler yalnızca çevre sorunlarını öğrenmekle kalmadı; doğrudan çözüm üreten süreçlerin parçası oldu. Sağlık çalışanlarından öğrencilere, akademisyenlerden çocuklara kadar farklı toplumsal grupları bir araya getiren RePlay, sürdürülebilirliğin yalnızca teknik değil aynı zamanda sosyal bir dönüşüm süreci olduğunu ortaya koydu.
Değerli çalışmalarından ötürü proje yürütücüsü Ar.Gör. Ayça ÇELİKBİLEK’i ve proje araştırmacıları Ar.Gör. Furkan ERUÇAR, Livanur İNAN, Şirin Beyza ÖZBEY, Bedrihan YALTA, Kübra KAYA, A. Alperen KURTAĞZI ve Elif Derin BÜLBÜL’ü tebrik eder, başarılarının devamını dileriz.
